SCHORZENIA PRZEWODU POKARMOWEGO

Porady mają charakter edukacyjny, zawierają jedynie ogólne informacje i w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza, który po zbadaniu dziecka przedstawi Państwu diagnozę i zaproponuje odpowiednie leczenie.

Choroba refluksowa

Choroba refluksowa spowodowana jest wstecznym zarzucaniem zawartości żołądka do przełyku. Głównymi objawami choroby refluksowej są: zgaga, pieczenie, bóle w klatce piersiowej, cofanie się treści pokarmowej z żołądka do przełyku. Z chorobą refluksową może być związany kaszel, astma oskrzelowa,zapalenie krtani. Objawy refluksu nasilają się w pozycji leżącej, podczas schylania się, po spożyciu alkoholu ( zwłaszcza piwa ), kawy, obfitych, tłustych posiłków. Choroba refluksowa może prowadzić do zapalenia dolnej części przełyku, czasem zwężenia przełyku. Chorobę refluksową rozpoznaje się na podstawie typowych objawów. W niektórych przypadkach istnieje konieczność wykonania gastroskopii lub badania pH – metrycznego. Leczenie refluksu prowadzi się przy pomocy leków hamujących wydzielanie żołądkowe. Operację wykonuje się w wyjątkowych przypadkach.

Leczenie choroby refluksowej przełyku:

Wysokie ułożenie podczas snu i uniesienie węzgłowia łóżka o 15 cm lub zastosowanie poduszki w kształcie klina podkładanej pod plecy i głowę – tak aby przełyk znajdował się powyżej żołądka. Unikanie zbyt dopasowanych ubrań redukcja masy ciała zmniejszenie objętości i zwiększenie częstości spożywania posiłków ostatni posiłek 2 – 3 godz. przed pójściem spać unikanie wysiłku fizycznego po posiłkach, zwłaszcza podnoszenia ciężkich przedmiotów lub schylania się zaprzestanie palenia tytoniu

Zalecenia dietetyczne:

Złe samopoczucie występuje często po spożyciu wymienionych niżej produktów, których należy unikać: alkoholu, zwłaszcza piwa, napojów gazowanych, mocnej kawy, herbaty, kakao, czekolady i wyrobów czekoladowych tłustych wędlin, mięs, zup na wywarach z kości, mięsa i drobiu, owoców i soków cytrusowych, czosnku, cebuli, mięty oraz ostrych przypraw.
Nie wszystkie wymienione potrawy nasilają dolegliwości u wszystkich chorych – sens ma ograniczenie potraw powodujących dolegliwości u danego chorego.

Przepuklina rozworu przełykowego

Przepuklina rozworu przełykowego powstaje w wyniku „wślizgiwania” się części żołądka w obręb klatki piersiowej.

Przeważnie nie daje dolegliwości, ale może towarzyszyć chorobie refluksowej.

Przepuklinę rozworu przełykowego rozpoznaje się po wykonaniu badania endoskopowego lub radiologicznego z użyciem papki barytowej.

Przepuklina rozworu przełykowego przeważnie nie wymaga leczenia. Leczenie farmakologiczne wprowadza się w przypadku towarzyszących objawów choroby refluksowej. Leczenie chirurgiczne dotyczy pacjentów z dużą przepukliną.

Wrzód trawienny

Wrzód trawienny najczęściej lokalizuje się w żołądku lub dwunastnicy Wrzody mogą być spowodowane zakażeniem bakterią Helicobacter pylori, zażywaniem niektórych leków, takich jak np. aspiryna.

Typowym objawem jest ból w dołku podsercowym, ustępujący po jedzeniu, jeśli występuje przy wrzodzie żołądka lub pomiędzy posiłkami, na czczo, w nocy – przy wrzodzie dwunastnicy.

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania endoskopowego ( gastroskopii ). W czasie gastroskopii można pobrać wycinki na tzw. szybki test ureazowy w kierunku Helicobacter pylori lub do badania histopatologicznego.

Leczenie wrzodu polega na unikaniu szkodliwych czynników, które sprzyjają tworzeniu się wrzodu ( zaprzestanie palenia, unikanie leków przeciwbólowych, leczenie infekcji Helicobacter pylori ) oraz podawaniu leków hamujących wydzielanie żołądkowe.

Uchyłki jelita grubego

Uchyłek jest workowatym uwypukleniem ściany jelita, wyścielonym jelitową błoną śluzową.

U większości ludzi uchyłki nie powodują żadnych dolegliwości, są rozpoznawane przypadkowo podczas wykonywania kolonoskopii lub badania radiologicznego jelita z innych powodów.

Powikłaniami uchyłkowatości może być zapalenie lub pękniecie uchyłka. W tych przypadkach pojawia się silny ból brzucha, gorączka, krwawienie z odbytu, czasem biegunka. Leczenie polega wówczas na podawaniu antybiotyków, czasem konieczna jest hospitalizacja. W niektórych przypadkach zachodzi konieczność leczenia operacyjnego ( usunięcie fragmentu jelita z uchyłkami ).

Polipy jelita grubego

Polipy to wzniesienia błony śluzowej ponad jej powierzchnię, najczęściej są to zmiany łagodne, mogą występować w każdym odcinku przewodu pokarmowego, najczęściej w jelicie grubym. Przyczyna powstawania polipów nie jest znana, w niektórych przypadkach skłonność do powstawania polipów może się dziedziczyć.

Polipy najczęściej nie dają żadnych objawów, w niektórych przypadkach są przyczyną krwawienia z odbytu, bólów brzucha.

Polipy wykrywane są w czasie kolonoskopii.

Pozostawiony polip może ulec przemianie w raka. Zapobiegamy temu przez wykonanie polipektomii, najczęściej z wykorzystaniem endoskopu. W niektórych przypadkach, przy dużych rozmiarach polipa nie udaje się wykonać polipektomii endoskopowej i trzeba wyciąć go metodą chirurgiczną.

Usuwanie polipa w czasie kolonoskopii odbywa się za pomocą cienkiego instrumentu z pętlą, którą zakłada się na szypułę polipa. Polip oddziela się od ściany jelita, wykonując elektrokoagulację naczyń krwionośnych, aby uniknąć krwawienia. Następnie wyjmuje się polip i przesyła do badania histopatologicznego. Zabieg polipektomii jest niebolesny. W przypadku wielu polipów usuwa się je stopniowo, w czasie kolejnych zabiegów endoskopowych. W trakcie polipektomii może zdarzyć się obfite krwawienie z szypuły polipa, przedziurawienie ściany przewodu pokarmowego bądź jej termiczne zranienie, które mogą wymagać natychmiastowej operacji. Ryzyko wystąpienia takich powikłań wynosi około 1,2%.

Zespół jelita nadwrażliwego

Objawy zespołu jelita nadwrażliwego ( ZJN ) to: ból i/lub dyskomfort w jamie brzusznej, wzdęcia, zmiana częstości wypróżnień i konsystencji stolca. Biegunka może występować na przemian z zaparciem. Objawy najczęściej występują od wielu miesięcy, ustępują po wypróżnieniu lub odejściu gazów. Zespół jelita nadwrażliwego jest chorobą czynnościową tzn. związaną z zaburzeniem pracy jelit a nie uszkodzeniem przewodu pokarmowego. Przyczyny choroby nie są znane.

Najlepszą metodą rozpoznania choroby jest dokładna analiza objawów. Najczęściej nie ma potrzeby wykonywania badań specjalistycznych. O poważnej chorobie przewodu pokarmowego świadczą: niedokrwistość, krwawienie, gorączka, chudnięcie, nagłe pojawienie się objawów.

Leczenie zespołu jelita nadwrażliwego polega na regulacji trybu życia: prawidłowy odpoczynek, regularny wysiłek fizyczny,unikaniu kawy, alkoholu i tytoniu. Wskazana jest indywidualna eliminacja niektórych produktów żywnościowych, nasilających dolegliwości. Należy ograniczyć spożywanie zwłaszcza produktów wzdymających takich jak: cebula, czosnek, jaja, słodycze, kukurydza, kapusta, warzywa strączkowe, mleko, kalafior, kapusta brukselka. Szczegółowe zalecenia dotyczą pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego z biegunką lub zaparciem. Jeśli objawy utrzymują się mimo diety można zastosować leki poprawiające funkcję jelit.

Nieswoiste choroby zapalne jelit

Choroba Leśniowskiego – Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego należą do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit. Choroby te mają charakter przewlekły, z okresami remisji ( wyciszenie choroby ) i zaostrzeń. Przyczyna tych chorób nie jest znana. Na nieswoiste choroby zapalne jelit najczęściej zapadają osoby młode, między 20 a 35 r.ż.

Chorzy powinni być pod okresową kontrolą specjalisty gastroenterologa.

Objaw charakterystyczne dla nieswoistych chorób zapalnych jelit to: bóle brzucha, luźne stolce z domieszką krwi, gorączka, utrata apetytu, masy ciała, ropnie, szczeliny okołoodbytowe.

W celu postawienia rozpoznania wykonuje się badania podstawowe oraz specjalistyczne krwi, badanie stolca w kierunku chorób pasożytniczych i bakteryjnych oraz badania endoskopowe i radiologiczne.

Leczenie nieswoistych chorób zapalnych jelit:

Choroby te mają charakter przewlekły. Można jedynie złagodzić nasilenie objawów, nie można natomiast doprowadzić do całkowitego wyleczenia.
Nie ma ścisłych zaleceń dietetycznych dla nieswoistych chorób zapalnych jelit. Zaleca się stosowanie diety normalnej, dobrze tolerowanej przez pacjenta, z unikaniem produktów powodujących dolegliwości ( bóle brzucha, wzdęcia, luźne stolce ). Produkty często źle tolerowane to: owoce cytrusowe, soki owocowe, kiszona kapusta, cebula, tłuste potrawy, mleko. Do potraw dobrze tolerowanych należy mięso, drób, ryby, ryż, makarony, gotowane owoce i warzywa.

Leczenie farmakologiczne jest monitorowane przez prowadzącego lekarza gastroenterologa i polega na regularnym przyjmowaniu leków, także w okresie wyciszenia choroby, aby zapobiec jej nawrotom W niektórych przypadkach istnieje konieczność leczenia operacyjnego.

Ważne adresy:

  • Polskie Towarzystwo Wspierania Osób z Nieswoistymi Zapaleniami Jelit „ J- elita” – www.j-elita.org.pl
  • Forum dyskusyjne osób z nieswoistymi zapaleniami jelit – www.crohn.home.pl
  • Polskie Towarzystwo Stomijne POL – ILKO – www.polilko.pl
  • Program edukacyjny dla pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna – www.elitarni.com.pl
  • European Federation of Crohn’s and Ulcerative Colitis Associations ( EFCCA)- www.efcca.org

Celem wsparcia Towarzystwa J – elita można wpłacać 1% podatku dochodowego – pomocne informacje na stronie internetowej – www.j-elita.org.pl

Nietolerancja laktozy

Nietolerancja jest nieprawidłową reakcją organizmu na pokarmy, które u zdrowych osób są nieszkodliwe. Jedną z najczęstszych nietolerancji pokarmowych w populacji europejskiej jest nietolerancja laktozy. Nietolerancja laktozy jest zespołem klinicznym, w którym po spożyciu pokarmów zawierających laktozę występuje co najmniej jeden z objawów: ból brzucha, biegunka, nudności (rzadko), wzdęcia.

Niedobór laktozy może być wrodzony (występuje bardzo rzadko), wtórny (związany z chorobami powodującymi uszkodzenia nabłonka jelita cienkiego) oraz pierwotny – niedobór laktazy typu dorosłego, występujący najczęściej, obserwowany u prawie 70% światowej populacji. W Polsce niedobór laktazy wzrasta z wiekiem i występuje powyżej 37% po 15 r.ż.
Laktoza jest niewchłanialnym dwucukrem mleka ssaków. Enzym laktaza, występująca w nabłonku jelita cienkiego powoduje rozkład laktozy na glukozę i galaktozę. Obniżenie aktywności tego enzymu w nabłonku jelita cienkiego powoduje niestrawienie części laktozy i jej przechodzenie do jelita grubego. Nadmierna ilość laktozy w jelicie grubym może wywoływać biegunkę przez ściąganie wody i elektrolitów do światła jelita oraz wzdęcia, powodowe nadmierną ilością gazów, związaną z nieprawidłowym przerostem bakteryjnym – niestrawiona laktoza jest substratem dla flory jelitowej.

Obecność i nasilenie objawów zależne są od ilości spożytej laktozy. Pojawiają się najczęściej po 0,5 do 2 godzin po spożyciu produktów zawierających laktozę i mogą utrzymywać się do 12 godzin. Nietolerancję laktozy należy różnicować z alergią pokarmową, która jest nadmierną reakcją immunologiczną przy kontakcie z alergenem, którym mogą być białka mleka krowiego. Objawy alergii pojawiają się krótko po wypiciu mleka ( nie po kilku godzinach, jak przypadku nietolerancji pokarmowej) oraz często towarzyszą jej zmiany skórne w postaci pokrzywki alergicznej.

Dobrym nieinwazyjnym testem nietolerancji laktozy jest pomiar zmiany ilości wydychanego wodoru po doustnym obciążeniu laktozą. Wzrost poziomu wydychanego wodoru powyżej 20 ppm po 60 minutach wskazuje na wynik nieprawidłowy.
Podstawą leczenia jest ograniczenie lub wyeliminowanie produktów zawierających laktozę. Mleko można zastąpić preparatami bezlaktozowymi ( np. mleko sojowe). Czasami wystarczy ograniczyć ilość spożywanych produktów mlecznych. Przy niedużym stopniu nietolerancji laktozy spożycie 0,5 do 1 szklanki mleka dziennie lub wprowadzenie produktów mlecznych fermentowanych (jogurt, kwaśne mleko, kefir) jest dobrze tolerowane przez dorosłych. W przypadku dużej nietolerancji laktozy potrzebne jest całkowite wyeliminowanie produktów zawierających laktozę, która może występować także w takich produktach jak chleb, ciasta, zupy w proszku, płatki śniadaniowe, niektóre piwa, leki. Wygodną alternatywą dla diety eliminacyjnej jest stosowanie enzymu w tabletkach.

Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego

U zdrowego człowieka w jelicie cienkim występuje nieduża ilość bakterii, duża ilość pojawia się dopiero w jelicie krętym i jelicie grubym.
Zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego to nadmierny rozplem bakterii, zwykle zasiedlających jelito grube, w świetle jelita cienkiego. Przerost ten jest konsekwencją zmian anatomicznych i czynnościowych w przewodzie pokarmowym. Do upośledzenia mechanizmów zabezpieczających jelito cienkie przed nadmiernym przerostem bakteryjnym mogą prowadzić:

  • wrodzone i nabyte nieprawidłowości anatomiczne jelit
  • uchyłki jelita, przetoki jelitowe, zwężenia jelita, zespół ślepej pętli – powstający po niektórych zabiegach operacyjnych górnego
  • odcinka przewodu pokarmowego.
  • zaburzenia motoryki jelit np. w neuropatii cukrzycowej
  • leki- inhibitory pompy protonowej, niesterydowe leki p/zapalne
  • podeszły wiek, przewlekłe zapalenie trzustki, choroby wątroby

Brak oficjalnych danych mówiących dokładnie o ilości pacjentów cierpiących na SIBO. Szacuje się, że co 5 osoba ma mniej lub bardziej nasilone objawy tego zespołu. Powyżej 50% pacjentów z zespołem jelita drażliwego ma objawy związane z zespołem przerostu bakteryjnego.

Najczęstsze objawy to: wzdęcia, nadmierna ilość gazów, kurczowe bóle brzucha, biegunka

W diagnostyce zespołu SIBO wykorzystuje się testy oddechowe. Testy mierzą stężenie wodoru w wydychanym powietrzu (gaz ten produkują znajdujące się w świetle jelita bakterie). Test z laktulozą ma największą czułość, ocenia bowiem ilość bakterii w całym jelicie cienkim.

Leczenie zespołu polega na zastosowaniu odpowiedniej diety, z ograniczeniem laktozy, cukrów prostych, tłuszczów oraz stosowaniu odpowiednich antybiotyków, średnio 7 do 10 dni. Często jest potrzeba powtarzania leczenia w cyklach comiesięcznych, aż do ustąpienia objawów.